محمد حسن خان اعتماد السلطنه
1896
تاريخ منتظم ناصرى ( فارسى )
امير حسين خان شجاع الدّوله به خلعت همايون سرافراز و اجازهء انصراف به محل حكمرانى خود يافت - روز نوزدهم از خوش ييلاق به كلاته خيج بسطام تشريففرما شدند - حيدر قلى خان سهام الدّوله به خلعت همايون و نشان اميرتومانى سرافراز و رخصت معاودت به بجنورد يافت - روز بيستم از كلاتهء خيج به كرمه و قلعه نو نهضتفرما شدند - روز بيست و سيّم به قريهء ابرسيج بسطام نزول اجلال فرمودند - روز بيست و چهارم به تاش تشريففرما شدند - روز بيست و پنجم شاهكوه مضرب خيام معلّى گرديد - روز بيست و ششم چهارده كلاته منزلگاه اردوى همايون بود - روز بيست و هشتم به چشمه على دامغان تشريففرما گرديدند - غرّهء جمادى الاولى تشريففرماى سرخه ده شدند - روز دويّم فولاد محلّه مضرب خيام مبارك گرديد - روز سيّم به منزل خرند توجّه فرمودند - روز چهارم تشريففرماى اسران شدند ، در اين منزل از دار الخلافه خبر رسيد كه ناخوشى و با در ماه ربيع الاول اشتداد داشته و تا روزى هفتصد نفر تلف مىكرده است و اينك تخفيف كلى يافته و اسمعيل خان خزانهدار نظام به اين مرض درگذشته - بالجمله روز پنجم به چمن گورسفيد نزول اجلال فرمودند - روز ششم اردوى همايون به سمت شورستان و جلگه فيروزكوه انتهاض فرمود - روز هفتم تنگهء واشى مقرّ اردوى معلّى گرديد - يحيى خان ژنرال آجودان مخصوص حضور همايون به يك قطعه نشان و حمايل از درجهء اميرتومانى سرافراز شد - آقا على آشتيانى پيشخدمت خاصّه به لقب امين حضور ملقّب گرديد - عليرضا خان قاجار پيشخدمت خاصّه كه حامل خشتهاى طلاى گنبد مطهّر امامين همامين عسكريين عليهما السّلام بود بعد از انجام اين مأموريت بزرگ مراجعت كرده در اين محل به خاكپاى مبارك مشرف شد - روز يازدهم به قريهء لزوز تشريففرما گرديدند و دوازدهم به منزل ارجمند ، و در اين منزل ميرزا على خان پيشخدمت و منشى حضور همايون مخلّع گرديده مرخّص و روانهء دار الخلافه شد - روز سيزدهم به زرنا تشريففرما شدند - روز چهاردهم به سرچشمه انكمار ، و روز پانزدهم به خاك لاريجان توجّه فرمودند - روز شانزدهم چشمه لاى دماوند به قدوم مبارك مزيّن گرديد - روز نوزدهم به سمت مباركآباد دماوند حركت فرمودند - از قرار عريضهء محمّد اسمعيل خان وكيل الملك حكمران